W programie 17. TAURON American Film Festival znalazł się „Atak na posterunek 13” (reż. John Carpenter).
– Współczesna Ameryka mocno opiera się na elektronice, więc wszystko w tym kraju nabiera niesamowitego tempa. Z drugiej strony kino stoi w miejscu w tym sensie, że większość filmów jest wciąż taka sama. To znaczy: tak samo zła – mówił mi przed laty w wywiadzie.
Michał Hernes: W pańskich filmach horror spotyka się z fantastyką naukową, westernem, thrillerem, kinem akcji, romansem czy nawet komedią. Skąd ta wielość gatunków?
John Carpenter: Prawdopodobnie najlepsza odpowiedź, jakiej mogę ci udzielić, sprowadza się do tego, że wszystkie gatunki, które wymieniłeś, pokochałem w dzieciństwie. Uważam, że czasem w filmach udaje się z powodzeniem mieszać ze sobą różne style. Trzeba kierować się intuicją. W latach pięćdziesiątych, kiedy byłem dzieciakiem, uwielbiałem kino SF, horrory, westerny, kryminały i pozostałe gatunki, o których wspomniałeś.
Michał: Ubóstwia pan też Howarda Hawksa.
Carpenter: Tak, to mój ulubiony reżyser. Za jaki gatunek się nie wziął, wychodziło mu arcydzieło. Sprawdzał się zarówno w musicalach, jak i w filmach gangsterskich. To fascynujące, jak niespostrzeżenie objawia się w nich jego niepowtarzalny styl. Był mistrzem niewidzialnej kamery. Mimochodem tworzył kapitalne postaci i cudowny nastrój, a rekwizyty dobierał z prawdziwym pietyzmem.
Michał; Jest panu bliskie to staroświeckie spojrzenie na kino?
Carpenter: Owszem, ale jednocześnie lubię nowości. Po prostu kocham kino. Wokół niego kręci się całe moje życie. Filmowe produkcje podążają z duchem czasu i stanowią odzwierciedlenie społeczeństw, w których żyjemy.
Przykładowo współczesna Ameryka mocno opiera się na elektronice, więc wszystko w tym kraju nabiera niesamowitego tempa. Z drugiej strony kino stoi w miejscu w tym sensie, że większość filmów jest wciąż taka sama. To znaczy: tak samo zła. Oczywiście zdarzają się wyjątki od reguły i dlatego nie tracę nadziei. Świat nieustannie się zmienia. Weźmy technologię 3D… kompletnie mnie ona nie interesuje. Niestety, film coraz bardziej staje się produktem. Wynika to z faktu, że w tej machinie dużo do powiedzenia mają korporacje.
Michał: Jako reżyser, scenarzysta i kompozytor wpisuje się pan w definicję twórcy niezależnego.
Carpenter: To prawda. Scenariusze pisałem, żeby przebić się do Hollywood. Muzykę komponowałem, ponieważ nie miałem pieniędzy, by zatrudnić kompozytora. Życie więc to na mnie wymusiło. Mimo małego budżetu, starałem się dawać z siebie wszystko. Stopniowo stało się to moją metodą pracy, ale chyba brałem na siebie za dużo.
Michał: Jako kompozytor pracował pan między innymi z Ennio Morricone.
Carpenter: Uwielbiam jego muzykę! Dorastałem w bardzo muzykalnej rodzinie. Mój ojciec był muzycznym wykładowcą akademickim, więc melodie otaczały mnie od samego początku. Słuchałem muzyki i grałem na różnych instrumentach. Muzykalność to w pewnym sensie moja druga natura. Swoje piętno odcisnął na mnie rock lat sześćdziesiątych. Podobnie jak w przypadku kina, można mówić o wielu inspiracjach, częstokroć ze sobą kontrastujących. Moją pierwszą miłością jest jednak film. To uczucie zaszczepiła we mnie moja matka.
Michał: Muzyka nie tylko buduje nastrój pańskich filmów, próbuje pan nią igrać z emocjami widzów i manipulować nimi.
Carpenter: Można na nią patrzeć na wiele sposobów. Osobiście chciałem umieścić w danych scenach to, czego potrzebują, aby prawidłowo funkcjonowały. Kino to bardzo specyficzna forma sztuki, w której wszystko musi odpowiednio współgrać z obrazem.
Michał: Kapitalnie widać to w filmie „Coś”. Jaka jest historia tej produkcji?
Carpenter: Jak każdy szanujący się reżyser, chciałem współpracować z poważnym studiem filmowym. W latach siedemdziesiątych Universal planował zrobienie remaku oryginalnej wersji tej historii i zaproponowali mi, żebym ja to dla nich zrealizował. Nad scenariuszem pracowałem z bardzo utalentowanym pisarzem, Billem Lancasterem. Skoncentrowaliśmy się na opowiadaniu Johna W. Campbella „Who Goes There?”. Byłem wielkim fanem „Istoty z innego świata”, ale doszedłem do wniosku, że trudno będzie mi dodać do niego coś nowego, czego nie było u Howarda Hawksa. Postanowiłem podejść do całej sprawy inaczej i wziąć z literackiego pierwowzoru wszystko, czego zabrakło w filmie. Oczywiście musieliśmy też udoskonalić potwora.
Michał: Co sądzi pan o nowym reme’ku?
Carpenter: Użyto w nim nowej technologii i w kilku scenach pomogło to osiągnąć udany efekt.
Michał: Gdyby był pan na miejscu reżysera, zrobiłby to pan lepiej niż poprzednio?
Carpenter: Takie kopiowanie filmów przestało mnie interesować.
Michał: To pomówmy o pańskiej współpracy z Kurtem Russellem.
Carpenter: Poznałem go przy okazji kręcenia telewizyjnego filmu „Elvis”, w którym wcielił się w rolę tytułową. To wspaniały artysta. Ukształtowały go disnejowskie metody pracy z aktorami. – wzorowo wywiązywał się z postawionych przed nim zadań.
Michał: Zainteresował się pan „Elvisem” ze względu na muzykalność tej opowieści?
Carpenter: Byłem jego wielkim fanem. Dorastałem w czasach, gdy był naprawdę kimś. To inspirująca postać. Zmarł na rok przed rozpoczęciem zdjęć do tej produkcji. Więc film był w pewnym sensie złożonym mu hołdem.
Michał: Pokazał pan tam trudne relacje bohatera z matką i ten wątek powracał później w pańskiej twórczości. Dlaczego?
Carpenter: Prawdopodobnie wynika to ze skomplikowanych relacji, jakie sam miałem ze swoją mamą. Większość rzeczy w moich filmach jest jednak fikcją i wcale tak nie myślę.
Michał: Po „Elvisie” zrealizował pan legendarne „Halloween”.
Carpenter: To kolejne zlecenie, które otrzymałem. Producenci oczekiwali filmu o prześladowcy, który atakuje niańki. Nikt przedtem nie zrobił horroru o takim tytule. Nie mieliśmy zbyt wielkiego budżetu, ale jakoś się z tym uporaliśmy. Musieliśmy po prostu kombinować i być kreatywni. Wiele scen nakręciliśmy tylko raz. Przełom polegał na tym, że nigdy wcześniej nie powstał thriller, który w ten sposób traktowałby o mordercy w masce. Nie jest on do końca człowiekiem, ale nie ma nadnaturalnych mocy.
Michał: Co pan sądzi o kontynuacjach tego filmu?
Carpenter: Przestałem je już oglądać. Powinno się dać tej historii spokój.
Michał: Do innych pańskich klasyków należy wysnuta z prozy Stephena Kinga „Christine”.
Carpenter: Mówiąc szczerze, potrzebowałem wówczas pracy. „Coś” okazało się wielkim finansowym rozczarowaniem i rozglądałem się za ofertą. Ta pojawiła się jako pierwsza.
Michał: Przepełnione klimatem z Lovecrafta jest natomiast „W paszczy szaleństwa”.
Carpenter: To dla mnie jeden z najważniejszych pisarzy tworzących horrory i SF. Wykreował wiele fantastycznych postaci i zawsze byłem fanem jego twórczości. Starałem się możliwie jak najwierniej oddać nastrój, z którego słynął. Z klasyków horroru ważną rolę odgrywa dla mnie również reżyser Dario Argento. W wielu jego filmach klimat opowieści jest ważniejszy niż narracja. Ten stylista kina to mój bliski przyjaciel. Uwielbiam jego produkcje z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.
Michał: Do klasyków należą również „Ucieczka z Nowego Jorku” i
„Ucieczka z Los Angeles”.
Carpenter: W pierwszym z tych filmów chodziło nam o to, by oddać klimat Nowego Jorku lat siedemdziesiątych, czyli miasta pełnego przemocy. Zainspirowała mnie powieść SF „Planeta Przeklętych” Harry’ego Harrisona. Drugą część nakręciliśmy, ponieważ Kurt Russell był wtedy na szczycie i chciał powrócić do tej historii.
Michał: Czy ten obraz zła i korupcji miał mówić coś o współczesnym panu świecie?
Carpenter: Możesz spojrzeć na to w ten sposób. Kocham Stany Zjednoczone i kapitalizm, ale jedno i drugie ma swoje wady. To, że je krytykuję, nie przekłada się automatycznie na nienawiść do nich. Z drugiej strony „Oni żyją” to owoc mojego gniewu związanego z rewolucją, która miała miejsce w Ameryce w latach osiemdziesiątych i drapieżnym kapitalizmem. Na warsztat wziąłem opowiadanie „Eight O’Clock in the Morning” Raya Nelsona, ekranizując je tak, by mówiło coś o współczesności.
Michał: Podobnie zapatruje się pan na religię i kościół, które także pokazuje pan niepochlebnie?
Carpenter: Mam co do nich mieszane uczucia. Dorastałem pośród religijnych osób i to dobrzy ludzie, ale nie można tego powiedzieć o wszystkich wierzących. Wszystko ma swoją ciemną stronę. Nie da się tego ogarnąć. Przynajmniej ja nie potrafię.
Michał: Przejdźmy do historii bardziej pozytywnej, czyli do „Gwiezdnego przybysza”.
Carpenter: Chciałem zrobić wtedy komedię romantyczną. Marzyło mi się, żeby się z tym zmierzyć i nie przeszkadzał mi kostium SF. Współpracowałem z Jeffem Bridgesem, a to sama przyjemność. Nie tylko ma talent, ale jest bardzo inteligentny.
Michał: Spotkałem się z tezą, że w niektórych pana filmach, w tym w „Wielkiej drace w chińskiej dzielnicy”, parodiuje pan wizerunek twardziela wykreowany w przeszłości przez takich aktorów jak John Wayne czy Clint Eastwood. Zgadza się pan z tą opinią?
Carpenter: To komedia, ale nie nazwałbym jej parodią. Kurt Russell bardzo chciał zagrać kogoś podobnego do Johna Wayne’a, jednak w „Wielkiej drace…” mamy do czynienia z jego głupszą wersją. Moją intencją nigdy nie było parodiowanie kogokolwiek.
Michał: Na początku swojej kariery zrobił pan kilka krótkometrażówek, których bohaterem jest Godzilla. Skąd fascynacja tym potworem?
Carpenter: Ze względu na jego elastyczność. Jednym razem jest zły i walczy z Japończykami, a innym trzyma z nimi sztamę. Kocham go.
Michał: Potem przyszedł czas na „Ciemną gwiazdę”.
Carpenter: To był początkowo film studencki, ale bardzo chcieliśmy zrobić z tego fabułę. Moje relacje z Danem O’Bannonem były bardzo skomplikowane. To utalentowany człowiek, jednak problem polegał na tym, że bardzo chciał wziąć się za reżyserię. Ale to zamierzchłe czasy.
Michał: Planuje pan w tej chwili jakiś film?
Carpenter: Obecnie przebywam na wakacjach. Mam sześćdziesiąt pięć lat.
Michał: Mógłbym wymienić sporo starszych aktywnych reżyserów.
Carpenter: No i co z tego? Zdarza mi się oglądać filmy, ale bardziej interesuje mnie koszykówka, której jestem wielkim fanem. W Los Angeles mamy wspaniałe drużyny. Niestety, Lakers nie grają teraz najlepiej i wpędza mnie to w depresję. Mimo to z natury jestem optymistą i wierzę, że wreszcie złapią wiatr w żagle. Jeśli zaś chodzi o kino, to aktualnie nie marzy mi się żaden projekt, bo przeważnie marzenia przewyższają końcowy efekt. Lepiej skupić się na działaniu